O projekcie

Projekt pn. „Pilotaż programu wdrażającego ideę sprawiedliwości naprawczej na terenie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Lublinie”w pełni realizuje założenia Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości z uwagi na ujęty obszar tematyczny. Jego głównym celem jest zmniejszenie powrotności do przestępstw oraz poprawa sytuacji osób pokrzywdzonych przestępstwem.  Projekt kładzie nacisk na wsparcie i rozwój systemu pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem oraz skuteczną readaptację skazanych a narzędziem, które będzie wspierało ten cel jest pilotażowy program wdrażający ideę sprawiedliwości naprawczej oraz mediacja na terenie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Lublinie. Problemy związane z izolacją więzienną to m.in. konflikty i akty agresji, przemoc, brak kompetencji społecznych, niska skuteczność oddziaływań resocjalizacyjnych i powroty do przestępczości, brak środków na wdrażanie nowych metod resocjalizacji, niewystarczające stosowanie mediacji w warunkach więziennych, niewystarczający poziom wiedzy i świadomości wśród różnych grup, deficyt współpracy międzyinstytucjonalnej w zakresie rozwoju idei sprawiedliwości naprawczej, itp. Odpowiedzią na te problemy staje się pilotażowy program wdrażający ideę sprawiedliwości naprawczej i mediacji karnej na terenie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Lublinie.

Kompetencje mediacyjne w tym zakresie pomagają rozwiązywać konflikty.

Pilotaż programu wdrażającego ideę sprawiedliwości naprawczej w pierwszej kolejności zostanie wprowadzony w zakłady karnych i aresztach śledczych Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Lublinie. Projekt pilotażowy będzie wdrażany przede wszystkim na obszarze działania Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Warszawie, przy czym zadanie polegające na przygotowaniu, przez WSKiP wspólnie z KUL, organizacji i realizacji cyklu dwusemestralnych studiów podyplomowych w obszarze sprawiedliwości naprawczej i mediacji dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej oraz służby kuratorskiej będzie realizowane w Lublinie oraz w Warszawie. W efekcie, ewaluacja programu wdrażającego ideę sprawiedliwości naprawczej w okręgu lubelskim, przeprowadzenie badań, sprawdzenie efektywności programu i przedstawienie go w raporcie końcowym pozwolą na wprowadzenie ewentualnych korekt, co do sposobu bądź treści zmian na przyszłość. Zaś wypracowane wnioski, konkluzje i rekomendacje pozwolą zwiększyć efekty wdrożenia programu już na terytorium całego kraju; a przy tym pozwolą zminimalizować ryzyko niepowodzenia w kolejnym przedsięwzięciu projektowym, stanowiącym rozszerzenie terytorialne niniejszego projektu pilotażowego.

Podkreślenia wymaga, że obszar realizacji projektu pilotażowego nie został wybrany przypadkowo. Pomysł opracowania projektu zrodził się bowiem po konferencji „Mediacja pośrednia i bezpośrednia w warunkach izolacji”, która odbyła się 18 listopada 2019 r. w Areszcie Śledczym w Lublinie. Konferencja została zorganizowana przez Prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie oraz ówczesnego dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie, z udziałem Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości dr. Marcina Romanowskiego. Aktywne dyskusje o tym, jak upowszechnić instytucję mediacji, w tym mediacji bezpośredniej i pośredniej, a także przekonać strony sporów do takiej metody ich rozstrzygania, prowadzone były wówczas przez naukowców z kilku ośrodków akademickich w Polsce oraz praktyków zajmujących się mediacją. Przedstawiono wówczas rolę mediacji w procesie resocjalizacji osób skazanych, poruszano problemy mediacji z udziałem osadzonych oraz korzyści z tego sposobu rozstrzygania sporów po wyroku. Podkreślono przy tym, że obecny stan ujawnia wiele słabości w sferze problemu zapobiegania przestępczości, w postrzeganiu sprawiedliwości karnej i sprawiedliwości naprawczej, a także w postrzeganiu pokrzywdzonego. Zauważono potrzebę nawiązania współpracy międzyinstytucjonalnej, w tym międzyuczelnianej, potrzebę zaktywizowania działań szeroko pojętego wymiaru sprawiedliwości, skorelowania działań z praktykami działającymi w obszarze mediacji i sprawiedliwości naprawczej. Zauważono także potrzebę działań w celu zmiany sposobu myślenia społeczeństwa o alternatywnych metodach rozwiązywaniach sporów i sprawiedliwości zadośćuczynieniowej. Postulowano za rozwojem kompetencji mediacyjnych, szczególnie wśród przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, organów ścigania, a także przedstawicieli innych środowisk zainteresowanych wdrożeniem programu sprawiedliwości naprawczej, w tym po wyroku, co z kolei przedłożyłoby się na skuteczniejszą readaptację skazanych oraz zwiększenie świadomości i poprawę sytuacji osób pokrzywdzonych przestępstwem.

Przy tworzeniu koncepcji projektu pilotażowego szukano głównie rozwiązań wyżej wymienionych obszarówproblemowych. W dużej mierze kierowano się również rekomendacjami określonymi w opublikowanym w 2015 roku, Raporcie końcowym z badania pn. „Diagnoza stanu stosowania mediacji oraz przyczyn zbyt niskiej w stosunku do oczekiwanej popularności mediacji”. Badania nad analizą stanu mediacji w Polsce zostały wówczas przeprowadzone na zlecenie Wydziału ds. Pokrzywdzonych Przestępstwem i Promocji Mediacji Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka w Ministerstwie Sprawiedliwości w ramach projektu „Propagowanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów” wdrażanego w partnerstwie z Norwegian Courts Administration, ramach Programu Operacyjnego „Budowanie potencjału instytucjonalnego i współpraca w obszarze wymiaru sprawiedliwości / Poprawa skuteczności wymiaru sprawiedliwości” współfinansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014.

Raport ten przedstawiał wyniki, wnioski i rekomendacje opracowane w ramach trzech obszarów badawczych:

Obszar 1: Rozpoznanie potrzeb szkoleniowych sędziów, prokuratorów i mediatorów;

Obszar 2: Określenie medialnej strategii komunikacyjnej;

Obszar 3: Diagnoza stanu stosowania mediacji oraz przyczyn zbyt niskiej w stosunku do oczekiwanej popularności mediacji.